Category Archives: Oude noorden

Zwaanhals 1938

Het Zwaanshals uit noordelijke richting, tussen Hooglandstraat en Raephorststraat, 1938-1940. Gezien vanaf de Soetendaalsekade.

Het ‘Swaenshals’ in Blommersdijk, dat in het laatst van de 16de eeuw wordt vermeld, was zowel de naam van een huis als van het gehele buurtje, waarvan het deel uitmaakte. Men had in het Zwaanshals in 1643 ‘de Witte Gecroonde Swaen’. In 1667 wordt het huis ‘daer uythangt het Swaenshals’ aan de Rottekade of Hofdijksche kade vermeld. Dit moet hetzelfde huis zijn dat in 1593 als De Swaenshals voorkomt. De naam staat waarschijnlijk in verband met de bocht, die de Rotte hier ter plaatse maakt. Het is echter ook mogelijk dat de aanwezigheid van zwanen daartoe de aanleiding was. Even noordelijker vond men het Zwaneneiland. Deze naam komt echter pas later voor en kan dus van Zwaanshals zijn afgeleid. Volgens de dichter Dirk Smits hadden op dit eiland veel stadszwanen waarschijnlijk hun winterverblijf. Een gedeelte van de Zwaanshalskade heette van 1889 tot 1930 Fabriekskade.

De naam van de Hooglandstraat herinnert aan de ‘Hoochlantka’, die op oude kaarten wordt vermeld en van de Bergweg naar de Hofdijk (Zwaanshals) liep. Deze kade zal gediend hebben als waterkerende dijk van een stuk land of een poldertje dat de naam Hoogland droeg. Bij de aanleg van de Hooglandstraat is grotendeels het oude Geldelooze Pad verdwenen, dat ten zuidwesten van en evenwijdig aan de straat lag. Volgens een vermelding in 1654 liep dit pad van de Blommersdijkscheweg (de latere Bergweg) naar het Zwaanshals. De straat heette voor 1904 enige tijd Hillegondastraat naar de reuzin Hillegonda, die met de oorsprong van Hillegersberg in verband wordt gebracht.

De Raephorststraat draagt de naam van Aleyda Stoop, vrouw van Gerard van Raephorst. Zij werd in 1269 door graaf Floris V beleend met het huis van Hildegerdberge en bijbehorende goederen. Daartoe behoorden de Santwerf en het ambacht. Tot dusverre waren deze door haar vader heer Vranke Stoop in leen gehouden. Door het huwelijk van Aleyda en Gerard kwam Hillegersberg in het geslacht Van Raephorst.

De Soetendaalsekade is vernoemd naar een iets zuidelijker gelegen kamp land. Later had men daar een buitenplaats ‘Soetendaal’ aan de Rotte. De Soetendaalsebrug ligt over het Noorderkanaal in het verlengde van de Soetendaalsekade.

De foto komt uit de fotocollectie van het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt eveneens uit het Stadsarchief Rotterdam.

Met medewerking van Rotterdam van toen

Benthuizerstraat 1920

Gezicht in de Benthuizerstaat bij de kruising met de Bergweg, 1920. Tramlijn 3 staat aan het eindpunt te wachten.

De Benthuizerstraat ontleent haar naam aan het dorp Benthuizen in de provincie Zuid-Holland. De stad Rotterdam kocht in 1692 de ambachtsheerlijkheid Benthuizen voor 27.000 gulden. Daarbij verkreeg de stad de heerlijke rechten. In 1853 verkocht ze de ambachtsheerlijkheid.

De Bergweg dankt zijn naam aan het voormalige dorp Hillegersberg, ook wel Den Berg genoemd, dat in 1941 door Rotterdam werd geannexeerd. De Bergweg heette vóór 1897 Oost-Blommersdijkschenweg. De Bergweg maakte deel uit van de oude 12de eeuwse zeedijk. De naam ‘Berchwech’ komt in 1387 voor het eerst voor. In de 19de eeuw treft men ook de naam Blommersdijksche Straatweg aan. Hillegersberg is een voormalig dorp dat in 1941 door Rotterdam werd geannexeerd. Nu is het een deel van de bestuurseenheid Hillegersberg-Schiebroek. Over de herkomst van de naam is veel gefantaseerd. Bekend is de legende van de reuzin Hillegonda (zie Hillegondaplein). Voorts gaat het verhaal dat Hillegersberg zijn naam te danken zou hebben aan Hildegard, echtgenote van graaf Dirk II van Holland. Deze was in de 10de eeuw eigenaar van Bergan, een versterkte plaats of gehucht op de berg ter plaatse van het huidige Hillegersberg. De historicus L.J. Rogier veronderstelt dat Hildeger de bouwheer van het kasteel is geweest. De relatie die wel gelegd is tussen de naam Hillegersberg en de heilige Hildegardis van Bingen wijst Rogier van de hand.

De prentbriefkaart komt uit het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt eveneens uit het Stadsarchief Rotterdam.