Tag Archives: 1933

De Rotterdamse Schie vanaf de Heulbrug, 1933

De Rotterdamse Schie is de vaart, die ten gevolge van een handvest van 9 juni 1340 werd gegraven van Overschie naar Rotterdam. Ze sloot aan op de reeds bestaande Delftse of Oude Schie, die Delft met Overschie verbond. Ter plaatse van het latere Hofplein kwam de Schie uit in de Kolk welke door de Rotte was gevormd. Vanaf dit punt ging de vaart door de stad onder de naam Delftsevaart. Deze was via een spuisluis verbonden met de Merwede (Nieuwe Maas). De Schie komt ook een enkele maal voor als Spuivaart. Langs beide zijden van de vaart werden kaden aangelegd. In het begin waren deze van weinig betekenis. De Oost-Schiekade was omstreeks 1562 nog maar een betrekkelijk smalle zomerkade. Eerst in 1741 werd deze door de stad bestraat, voor rekening van de eigenaars van de huizen aan de kade en de 1ste, 2de en 3de Schielaan. Dit waren drie laantjes die vanaf de Oost-Schiekade langs de tuinen van de buitenhuizen liepen. De West-Schiekade was breder en werd als rijweg naar Delft gebruikt. Bij een overeenkomst in 1471 werd bepaald dat het onderhoud van deze weg van de Delftse Poort tot aan het Leprooshuis voor rekening van de stad kwam. Het onderhoud van het gedeelte tot aan de Waelheul (Heulbrug) zou worden betaald door de ingelanden van de ambachten van Beukelsdijk, Cool, Schoonderloo, West-Blommersdijk en Blijdorp.

Een heul- of holebrug was de benaming van een gewelfde brug, omdat deze hol of bol was. De Heulbrug verbond de Oost-Blommersdijkseweg (Bergweg) met de West-Blommersdijkseweg (Walenburgerweg). Ze is na het dempen van de Schie in 1940 afgebroken.

De prentbriefkaart komt uit het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt eveneens uit het Stadsarchief Rotterdam.

Met medewerking van Rotterdam van toen

Visafslaggebouw aan de Middenkous, 1933

Interieur van het visafslaggebouw aan de Middenkous, 1933.

De Middenkous is een oude haven in Rotterdam-Delfshaven. De haven is ontstaan in 1875 na het afdammen van de West Kous en de Oost Kous, de bevaarbare geul tussen Delfshaven en de Ruige Plaat, die Delfshaven van de Nieuwe Maas scheidde.

Een “kous” heeft in dit verband dezelfde betekenis als een “kil”, een geul dan wel smal kanaal tussen banken, droogten of platen enz., met name in zee vóór de kust, zoals de Kous in het Brouwershavense Gat, tussen Goeree en de Middelplaat voordat de Brouwersdam werd gebouwd. Er zijn, dan wel waren, dus meer “kousen”.

De Voorhaven en de Achterhaven in Delfshaven stonden vanaf het begin in rechtstreekse verbinding met de Nieuwe Maas. Voor de monding van deze havens ontwikkelde zich in de loop der eeuwen een grote zandbank, de Ruigeplaat. In de tweede helft van de negentiende eeuw, niet lang vóór de vereniging van Delfshaven met Rotterdam, werd besloten deze Ruigeplaat te ontwikkelen. De Kous, die veel eerder in het spraakgebruik en op de kaart al was gesplitst in een West Kous aan de westzijde van de ingang van de Voorhaven en Achterhaven en een Oost Kous aan de oostzijde van de genoemde haveningangen, werd daartoe afgedamd bij de Westkousdijk en de Oostkousdijk. De Ruigeplaat werd doorgegraven en van sluizen voorzien. Deze sluis met het voorhaventje werd de Schiemond genoemd. In 1968 is de Ruigeplaatsluis gesloten en heeft de Westzeedijk de verbinding tussen de Middenkous en de Nieuwe Maas verbroken.

De foto is gemaakt door de Fototechnische Dienst Rotterdam en bevindt zich in het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt van Wikipedia.

Met medewerking van Rotterdam van toen

Regentessebrug, 1933

 

Gezicht op de Regentessebrug over de Wijnhaven, 1933.

Deze brug is vernoemd naar Koningin Emma, 1858-1934, die van 1890 tot 1898 het regentschap voor haar minderjarige dochter Wilhelmina voerde. Tijdens het officiële bezoek van de beide vorstinnen aan Rotterdam op 9 juni 1899 is de brug voor het publiek geopend.

In 1611 en 1613 werden de erven aan de Wijnhaven verkocht, nadat in 1609 de Wijnstraat reeds voor het grootste gedeelte was aangelegd. De haven en de straat ontvingen direct na hun aanleg deze namen. Wat de reden van de naamgeving was, is niet met zekerheid te zeggen. Het is namelijk nergens uit gebleken dat de haven was aangewezen als ligplaats voor schepen, die Franse en Rijnse wijnen aanvoerden. De grote wijn- en bierhandel kan er natuurlijk wel toe geleid hebben om deze haven, alsmede de inmiddels gedempte Bierhaven, te doen graven. De oudste Wijnbrug is tussen 1613 en 1616 gemaakt. In de 17de eeuw komt ze ook voor onder de namen Satersbrug en Duvelsbrug. Volgens de historicus Van Reyn zou deze hooggelegen brug moeilijk te berijden zijn geweest. Vandaar dat men sprak van ‘satansche’ of ‘duivelsche’ brug. Ze werd Groote Wijnbrug genoemd ter onderscheiding van de Kleine Wijnbrug, die tot 1897 bij de Leuvehaven lag.

De prentbriefkaart komt uit het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt eveneens uit het Stadsarchief Rotterdam.

Met mdewerking van Rotterdam van toen

Breitnerstraat 1933

Gezicht op het R.K. Lyceum voor Meisjes (later Emmauscollege) aan de Breitnerstraat, op de achtergrond de Nieuwe Binnenweg, 1933.

In de Rotterdamse binnenstad bestonden aan het eind van de jaren zestig een drietal katholieke scholen voor HAVO of VWO: het Sint Franciscuscollege aan de Beukelsdijk voor jongens en het lyceum Maria Virgo aan de Breitnerstraat en de HAVO (voorheen MMS) Stella Matutina aan de Walenburgerweg, beide voor meisjes. Nadat het Franciscuscollege meisjes had toegelaten besloten ook de meisjesscholen om vanaf 1969 jongens toe te laten. In september 1970 werd besloten tot een fusie van het lyceum Maria Virgo en de HAVO Stella Matutina. De verwachting was dat het aantal leerlingen in de binnenstad terug zou lopen, maar dat er tevens een toekomst zou zijn voor een nieuwe katholieke school in de jonge wijk Alexanderpolder. De twee scholen zouden samen op weg gaan onder de naam Emmauscollege en in 1971 werd een nieuwe school in een noodgebouw aan de Michelangelostraat in de Alexanderpolder geopend door Cor Kleisterlee, lid van de Tweede Kamerfractie van de KVP. In deze vestiging werd gewerkt volgens het Roncalli-systeem, dat uitging van de eigen verantwoordelijkheid van de leerling.

George Hendrik Breitner (Rotterdam, 12 september 1857 – Amsterdam, 5 juni 1923) was een Nederlands kunstschilder, bekend van zijn weergave van het Amsterdamse stadsleven. Zijn werk is verwant aan dat van de ‘Tachtigers’; een groep kunstenaars met grote invloed op de Nederlandse kunstwereld gedurende de jaren tachtig van de negentiende eeuw. Schilders als Isaac Israëls, Willem Witsen en dichters als Willem Kloos en Lodewijk van Deyssel behoorden tot zijn vriendenkring. Breitner was ook een van de eerste Nederlandse straatfotografen.

Een beruchte uitspraak van Breitner is dat Vincent van Gogh “kunst voor Eskimo’s” maakte. Waar de post-impressionist Van Gogh met behulp van sterke contrasten en kleurstellingen zijn perceptie van de wereld weergaf, probeerde Breitner een pure, kale werkelijkheid te tonen. Amsterdam bleek hiervoor een prima werkplek. Hier schilderde hij zijn stadsscènes en stadsgezichten. Dam, Damrak en Rokin, maar ook mindere buurten van de hoofdstad als de Jordaan, hadden zijn belangstelling. Met snelle penseelstreken gaf Breitner een beeld van het leven op straat met werklui, huisvrouwen, dokwerkers, straathonden, etcetera. Breitners tekeningen bieden vaak een grijs beeld van de straten van de hoofdstad.

De fotograaf is François Henry van Dijk en de foto komt uit het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt van Wikipedia.

Met medewerking van Rotterdam van toen

Bioscoop Cineac Coolsingel 1933

Bioscoop Cineac aan de Coolsingel, 1933-1940. Een tekenfilm van Popeye is op dat moment in de bioscoop te zien.

De Cineac (Cinéma d’Actualité) was een bioscoopketen opgezet door Pathé waar het filmjournaal werd vertoond. In Frankrijk richtte Pathé de eerste Cineac op en al snel zijn die nieuwstheaters erg succesvol, in 1934 zijn er twintig bioscopen alleen al in Parijs.

In Nederland was er een Cineac in Amsterdam, Den Haag en Rotterdam. Aan het hoofd stond directeur van Gelder en iedere Cineac had een eigen bedrijfsleider, namelijk de heren Jaap Kroon, Janssens en Cor Blad.

Het programma duurde een uur, en bestond uit een filmjournaal en enkele andere filmpjes. Het werd na afloop steeds gelijk herhaald als een doorlopende voorstelling. Bezoekers konden op elk gewenst moment de bioscoop betreden en verlaten, met de mogelijkheid om langer dan de duur van het programma te blijven zitten, en zo voor één keer de entreeprijs het programma meermalen te zien.

In 1935 werd de Cineac NRC aan de Coolsingel 17 geopend, maar als gevolg van het bombardement van 14 mei 1940 werden de activiteiten gestopt. In 1957 heropende deze Cineac op Coolsingel 103, naast De Bijenkorf. Vanaf 1977 werd hij de Cineac Bijenkorf genoemd. Deze Cineac sloot in 1989 en is nu een wokrestaurant, verdeeld over drie verdiepingen.

In 1940 werd de Cineac AD geopend op Coolsingel 60. Het gebouwencomplex werd ontworpen door Arthur Staal en ingericht door Pieter den Besten. Op 27 mei 1971 woonde Koningin Juliana de première bij van de film Dood in Venetië van Luchino Visconti, met Dirk Bogarde in de rol van de verliefde Gustav von Aschenbach. Het theater sloot in 1984.

De foto komt uit de fotocollectie van het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt van Wikipedia.

Met medewerking van Rotterdam van toen

Grote Markt 1933

Het standbeeld van Erasmus op de Grotemarkt, 1933-1937.

Dit plein was oorspronkelijk een gedeelte van de Steigersgracht. In 1556/1557 werd een gedeelte van deze gracht overwelfd en tot Marktveld gemaakt. Eerst noemde men dit overwelfde plein Nieuwe Brug, later Westbrug. In de 18de en 19de eeuw komt ook de naam Erasmusmarkt voor naar het beeld van de grote humanist, dat eeuwenlang op de markt stond. De huidige Grotemarkt vormt slechts het noordelijke gedeelte van het plein dat vóór het bombardement in 1940 deze naam droeg.

Het Erasmusbeeld is een standbeeld van Desiderius Erasmus dat is ontworpen door beeldhouwer Hendrick de Keyser. Het is voor zover bekend het oudste bronzen standbeeld van Nederland.

Het beeld werd in 1622 door de Rotterdamse bronsgieter Jan Cornelisz. Ouderogge gegoten en geplaatst op de Grotemarkt. De plaatsing van het bronzen beeld werd bekritiseerd door Calvinistische predikanten die Erasmus een libertijn en bespotter van religie noemde.

In mei 1940 kwam het ongeschonden uit het bombardement op Rotterdam en werd het door de gemeentelijke dienst Kunstbescherming van zijn sokkel gehaald en onopvallend naar het Museum Boijmans Van Beuningen gebracht. Daar werd het op de binnenplaats onder betonplaten en zandzakken verborgen.

In juli 1945 kreeg het beeld een plaats op de Coolsingel, maar het moest in september 1963 wijken voor de metro. Uiteindelijk heeft het beeld in 1964 een plaats gekregen op het Grotekerkplein voor de Grote of Sint-Laurenskerk.

Het beeld staat op een kopie van de sokkel uit 1677. De oude sokkel is op 23 februari 1965 naar het Erasmiaans Gymnasium vervoerd. In 1996 werd het beeld door onbekenden omver getrokken. In 1997 werd het beeld gerestaureerd waarna het in 1998 weer op zijn sokkel werd gehesen.

De foto komt uit de fotocollectie van het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt eveneens uit het Stadsarchief Rotterdam en van Wikipedia.

Met medewerking van Rotterdam van toen

Kerstant van den Bergelaan 1933

De Kerstant van den Bergelaan, gezien vanaf de heuvel waarop de Nederlandse Hervormde Hillegondakerk staat, 1933 (geschat). In het midden de kruising met de Adriaan van Mathenesselaan, op 16 december 1941 werd de naam gewijzigd in Adriaen van der Doeslaan.

Deze laan draagt de naam van Kerstant van den Berge, ambachtsheer van Hillegersberg. Hij bewoonde het kasteel te Hillegersberg in de eerste helft van de 14de eeuw.

Adriaan van Mathenesse (+1434), was ambachtsheer van Hillegersberg en hoogheemraad van Schieland. Bij besluit B. 16 december 1941 werd de naam gewijzigd in Adriaen van der Doeslaan.

Adriaan van der Does was dijkgraaf en baljuw van Schieland. Van ca. 1565 tot 1576 was Van der Does tevens waarnemend ambachtsheer van Hillegersberg. Voor de annexatie van Hillegersberg heette deze straat Adriaan van Mathenesselaan.

Hillegersberg is vernoemd naar Hildegard van Vlaanderen, echtgenote van graaf Dirk II van Holland en West-Friesland. Deze graaf was in de tiende eeuw eigenaar van Bergan, dat in oud-Hollands versterkte plaats of gehucht betekent.

De oude dorpskern rond de Hillegondakerk is nog goed herkenbaar. Het dorp ontstond op een heuvel, ook donk of morre genoemd. Het is een zandrug in het veengebied, ontstaan uit verstoven zand van drooggevallen rivierbeddingen. De rivierduinen zijn gevormd in de late ijstijd. Vuursteenvondsten duiden op een pre-historische bewoning.Er zijn ook Romeins aardewerk en penningen gevonden, evenals een borstbeeld van keizer Hadrianus.

Volgens de legende van Hillegersberg is de zandberg ontstaan doordat de reuzin Hillegonda zand uit haar schort zou hebben verloren. Op de zandheuvel bouwde zij haar huis en zo ontstond Hillegersberg, de berg van Hillegonda. De reuzin Hillegonda met gescheurd schort siert het Wapen van Hillegersberg

De prentbriefkaart komt uit het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt eveneens uit het Stadsarchief Rotterdam en van Wikipedia.

Met medewerking van Rotterdam van toen

Statentunnel 1933

Gezicht op bouwwerkzaamheden bij de Statentunnel met op de achtergrond Blijdorp, 1933-1937.

De Statentunnel is vernoemd naar de Staten van Holland. Dit college ontstond in de middeleeuwen als samenwerkingsorgaan van de schillende staten (standen). In Holland waren hierin de ridderschap en de steden vertegenwoordigd. De staten werden oorspronkelijk door de landsheer (in Holland de graaf) bijeengeroepen indien deze geld nodig had voor het overheidsapparaat of het voeren van oorlog. Dit geld werd hem dan verstrekt tegen toekenning van privileges (voorrechten). Sinds 1572 kwamen de Staten van Holland op eigen gezag bijeen. In 1581 werd de landsheer (koning Filips II) afgezworen. Tot 1795 vormden de Staten de regering over het autonome gewest Holland.

De wijk Blijdorp dankt haar naam aan de voormalige Blijdorpsepolder, waarin ze is gelegen. De polder moet in de 13de eeuw zijn ingedijkt. De naam is een verbastering van Bridorp (Brijdorp). Dorp heeft hier vermoedelijk de betekenis van akkerland. Bij bri of brij kan men denken aan modderig og papperig. In een leenregister (eind 13de eeuw) is sprake van land in heer Enghebrechts ambacht. Hiermee wordt Blijdorp bedoeld. In 1389 wordt er gesproken over 2 morgen land ‘gelegen in Schyeban in de Bridorpsate’. In het noordwestelijke deel van de polder lag de buitenplaats ‘Blijdorp’. Deze komt voor het eerst voor op een kaart van 1653. In de 19de eeuw is ze gesloopt. Van 1787 tot 1797 stond in de polder, ter hoogte van het Vroesenpark, het eerste Nederlandse stoomgemaal (de vuurmachine van Steven Hoogendijk). De wijk Blijdorp is gebouwd in de jaren dertig van de 20ste eeuw. De wijk Blijdorpsepolder wordt voornamelijk gevormd door een recreatiegebied met parken en volkstuinencomplexen.

De foto komt uit de fotocollectie van het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt eveneens uit het Stadsarchief Rotterdam.

Met medewerking van Rotterdam van toen

Lisplein 1933

Gezicht op de Bergselaan vanaf het Lisplein, 1933-1937.

De Bergselaan dankt zijn naam aan het voormalige dorp Hillegersberg, ook wel Den Berg genoemd, dat in 1941 door Rotterdam werd geannexeerd. De Bergweg heette vóór 1897 Oost-Blommersdijkschenweg. De Bergweg maakte deel uit van de oude 12de eeuwse zeedijk. De naam ‘Berchwech’ komt in 1387 voor het eerst voor. In de 19de eeuw treft men ook de naam Blommersdijksche Straatweg aan.

De lisbloem of iris kwam in het verleden in de vijver op het plein veelvuldig voor. De vijver, vroeger Lischwater geheten, dankt zijn ontstaan aan een op het einde van de 18de eeuw begonnen, doch spoedig opgegeven, vervening. Van 1910 tot 1916 heette de westzijde van het plein Zwanebloemstraat, van 1916 tot 1937 Lischweg.

De prentbriefkaart komt uit het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt eveneens uit het Stadsarchief Rotterdam.

Met medewerking van Rotterdam van toen

Beukelsdijk 1933

Gezicht op de Sint-Willebrorduskerk aan de Beukelsdijk nummer 179, 1933-1937.

De Sint-Willebrorduskerk, stammend uit de jaren twintig, is een belangrijke interbellumkerk met hoge toren. De kerk werd als reguliere parochiekerk buiten gebruikt gesteld in 1995. Het werd in 2000 de Poolse Kerk O.L. Vrouw Sterre der Zee.

Uit Nieuwe Rotterdamsche Courant, 8 Juli 1929.
Een vriendelijke uitnoodiging om de inwijding van het nieuwe orgel in de Roomsch-Katholieke Kerk aan den Beukelsdijk te komen bijwonen, hebben wij gistermiddag gaarne aanvaard; het was de begaafde, jonge toonkunstenaar Marius Monnikendam, die zich bereid verklaard had het instrument te bespelen.

Men kan gerust verklaren, dat de orgelmaker G.J.C. van Koot te Haarlem en de architect Buskens alhier de mooie kerk van een fraai instrument voorzien hebben. Wat zij — er stonden slechts bescheiden middelen ten dienste — bereikt hebben, is lof overwaard!

Voor belangstellenden geven wij de dispositie van het instrument:

Manuaal 1: Bourdon (16), Montre (8), Fluit (8), Prestant (4), Plein Jeu en Trompet (8). Manuaal 2: Fluit (8), Salicionaal (8), Cor de Nuit (8), Vox coelestis (8) en Fluit (4). Pedaal: Montre (16′), Subbas (16) en Montre (8). Koppelingen 1 + 2, Pedaal + 1, Pedaal + 2; tremolo en tutti knop.

Het orgel klinkt fraai, ontwikkelt een klank, die men van een betrekkelijk klein instrument bezwaarlijk zou mogen verwachten, en die klank is helder en voornaam. Monnikendam, die een uitnemend organist bleek te zijn, heeft Bach’s d-moll Toccata en Fuga gespeeld, voorts twee prachtige stukken van César Franck: Variationen en Troisième Choral, en een Allegro van Boëllmann, welke hij met muzikaal en technisch meesterschap vertolkt heeft, waardoor tevens de zeer goede eigenschappen van het nieuwe orgel sterk konden spreken.

Heel verdienstelijk heeft voorts het jongenskoor, onder leiding van den heer Rudolf Nijs O, quam suavis en Tantum Ergo van Fr. Wilt gezongen en bepaald keurig was het duet Ave Verum van Mozart; wat een paar mooie jongensstemmen!, die door den heer Nijs kundig begeleid werden.

De fotograaf is Francois Henry van Dijk en de foto komt uit het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt eveneens uit het Stadsarchief Rotterdam en van reliwiki.nl http://reliwiki.nl/…/Rotterdam,_Beukelsdijk_177_-_Willibror…