De grootste telefooncentrale van Europa en een paternosterlift: zo bijzonder was het Rotterdamse hoofdpostkantoor in de jaren 20

‘Wat de nazi’s hebben laten staan, gaat er nu nog aan’. Met die leus wordt begin jaren 70 geprotesteerd tegen de sloop van de Koninginnekerk in Rotterdam-Crooswijk. De tekst is anno 2021 opnieuw te horen in de stad. Dit keer gaat het over het postkantoor in het centrum.

Het hoofdpostkantoor aan het einde van de (nog niet gedempte) Blaak (ca 1885) | Foto: Stadsarchief Rotterdam

De Koninginnekerk in Crooswijk is ondanks de protesten in 1972 tegen de vlakte gegaan. Met het postkantoor zal het zo’n vaart niet lopen. In het jaar 2000 is het aangewezen als Rijksmonument. Dat geeft het een beschermde status, waardoor het niet gesloopt mag worden en verbouwingen aan allerlei regels moeten voldoen.

Al jaren is bekend dat er een moderne toren op het oude pand zal worden gebouwd. Nu de bouw begonnen is, lijken mensen toch geschrokken te zijn van de gevolgen: een deel van de achtergevel wordt afgebroken. Die achtergevel is van baksteen, in tegenstelling tot de andere gevels die van natuursteen zijn.

Het postkantoor is gebouwd aan het begin van de vorige eeuw. In die periode wil het gemeentebestuur van Rotterdam dat de Coolsingel een stadsboulevard met allure wordt. De Coolvest wordt gedempt en statige gebouwen als het nieuwe stadhuis en het nieuwe postkantoor verschijnen.

het stadhuis en het postkantoor aan de Coolsingel (1923) | Foto: Stadsarchief Rotterdam

Omdat het stadhuis een prominentere plek moet hebben, wordt het postkantoor enkele tientallen meters naar achter neergezet. Daarmee wordt het tegenovergestelde bereikt: het postkantoor krijgt een soort voorplein, waardoor veel mensen vinden dat het een veel statigere uitstraling heeft dan het stadhuis.

Architect van het nieuwe hoofdpostkantoor is Gustav Cornelis Bremer. Voor de in Rotterdam geboren architect is het een van zijn belangrijkste ontwerpen. Hij gaat op studiereis naar Berlijn om een geschikte steensoort te zoeken voor het nieuwe postkantoor van Rotterdam. De keus valt op natuursteen voor de bekleding van de voor- en zijgevels.

Op 24 april 1923 wordt het nieuwe postkantoor in gebruik genomen. De Rotterdamsche Postharmonie begeleidt de verhuizing met een muzikale mars door het centrum. Het nieuwe kantoor is te bereiken op drie telefoonnummers: 6507, 6508 en 650

In het nieuwe hoofdpostkantoor zit een paternosterlift. Dat is een systeem van cabines zonder deuren die met een continue snelheid langs de verdiepingen draaien. In- en uitstappen vraagt dus goede timing.

In 1923 verhuizen niet alle afdelingen van de Beurs naar de Coolsingel. De telefoondienst volgt pas in 1924, omdat de telefooncentrale niet klaar is. Het Rotterdamsch Nieuwsblad schrijft daar al in augustus 1922 over: “Reeds lang was ’t bezwaar dat de Zweedse Ericsson-fabrieken, die de installatie moeten leveren, overkropt waren met werk.”

Grootste telefooncentrale van Europa

De krant weet ook dat het opstellen van de installatie niet zomaar gebeurd is en dat het overbrengen van de telefoonlijnen naar het nieuwe kantoor ook tijd kost. “Maar is het zo ver, dan beschikt onze stad over de grootste intercommunale telefooncentrale van Europa, zo verzekerde ons een deskundige. Dat dit wat betekent, moge blijken uit het feit dat men rekent op bedienend personeel in actie van 300 personen.”

Als de Duitsers op 14 mei 1940 het centrum van Rotterdam bombarderen, raakt vooral de zuidgevel (aan de kant van de Meent) van het postkantoor zwaar beschadigd. Er breekt geen brand uit, waardoor de schade relatief beperkt blijft. De afdeling telefoon is het meest getroffen. De grote hal blijft intact.

De zuidgevel van het postkantoor (de kant van de Meent) na het bombardement | Foto: Stadsarchief Rotterdam

 

 

 

 

De hal van het postkantoor | Foto: Stadsarchief Rotterdam

 

Bij het herstellen van de schade aan het gebouw worden er verschillende aanpassingen gedaan. Zo komt er bijvoorbeeld een kantine met dakterras bij. De herstelwerkzaamheden zijn in 1944 klaar. Na de bevrijding is weer iets verbouwd aan het pand: de middenvleugel wordt verhoogd. Tot 1968 is de achtervleugel van het Postkantoor lager dan de andere drie vleugels. In 1968 wordt de achterzijde verhoogd tot dezelfde hoogte.

Op deze foto uit de jaren 30 is goed te zien hoe de verschillende vleugels van het postkantoor oorspronkelijk gebouwd zijn.

Jaren ’30: in het midden het postkantoor, links het stadhuis en recht het beursgebouw | Foto: collectie Nederlands Instituut voor Militaire Historie

De aanpassingen die nu gedaan worden vanwege de bouw van nieuwe hoteltoren op het postkantoor, zijn aan de achterkant. Zowel de Welstandscommissie van de gemeente Rotterdam als de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed heeft hier toestemming voor gegeven.

No votes yet.
Please wait...