Opnieuw krijgt een dodelijk slachtoffer van het bombardement op Rotterdam een gezicht: dit is het verhaal van Jacoba Ouwendijk (16)

Het onderzoek naar slachtoffers van het Duitse bombardement op Rotterdam van 14 mei 1940 blijft nieuwe informatie opleveren. Ruim 81 jaar na dato heeft Stichting Voorouder het verhaal van Jacoba Ouwendijk en haar zusje Map (8) kunnen reconstrueren.

Er zijn tussen de achthonderd en negenhonderd slachtoffers gevallen door het bombardement en de dagenlange brand die erop volgt. Het Stadsarchief Rotterdam heeft afgelopen 14 mei een oproep gedaan om de lijst met namen zo compleet mogelijk te krijgen.

Nabestaanden hebben gereageerd met informatie en soms ook met vragen. Stichting Voorouder ging vervolgens aan de slag om het verhaal rond te krijgen. Zo is het team onderzoekers aan de slag gegaan met Jacoba Ouwendijk.

Ze is maar 16 jaar oud geworden en overleden op 15 mei 1940. Haar naam wordt vermeld op de website van de Oorlogsgravenstichting. Meer is er tot voor kort niet over haar bekend. Het Stadsarchief en Voorouder zetten Jacoba Ouwendijk op de lijst met namen van wie zij meer willen weten.

Voltreffer

Dan reageert iemand die zich afvraagt of Jacoba een zus van zijn moeder Map kan zijn. Hij heeft concrete informatie over zijn moeder en haar zus op de dag van het bombardement: Map is acht jaar in 1940 en zit op de lagere school. Mogelijk is ze op 14 mei door haar oudere zus Jacoba van school gehaald. Als het luchtalarm gaat, lopen de zussen op straat. Ze gaan bij een groenteboer naar binnen om in de kelder te schuilen. Het pand wordt vol getroffen door een bom en Jacoba en Map raken zwaargewond.

Jacoba overlijdt een dag later. Een bomscherf raakt Map in haar hoofd. Ze ligt acht maanden in het ziekenhuis om te herstellen. “Er is dus concrete informatie, maar er is ook veel niet bekend”, zegt Walt Schulze van de Stichting Voorouder.

“Want we weten niet in welke straat het zich heeft afgespeeld, waar de moeder van de melder op school zat, welke groenteboer het was en naar welk ziekenhuis de zusjes zijn gebracht.” Wel is bekend dat het gezin Ouwendijk één zoon en zes dochters heeft, van wie Map de jongste is.

Registers, archieven, kaarten en kranten

En dus gaan de onderzoekers aan de slag. De archieven worden nageplozen. “We hebben een naam, ‘Map’, maar dat is een roepnaam en geen geboortenaam”, legt Schulze uit. “Dus zijn we gaan kijken in het huwelijksregister naar huwelijken tussen 1920 en 1940 waarbij de man Ouwendijk heet”.

Dat levert een kleine dertig echtparen op. “Die hebben we nagelopen op welke kinderen zij hebben gekregen en of er iets bijzit wat op Map en Jacoba lijkt. We vonden de naam Jacoba op de familiekaart van het gezin Ouwendijk met een adres aan de Schooterboschstraat.”

achterkant van de gezinskaart van Ouwendijk | Foto: Stadsarchief Rotterdam

Agniesebuurt

Met die informatie kunnen de onderzoekers verder. Uit de gezinskaart blijkt dat de Ouwendijks in 1938 aan de Schooterboschstraat 77b zijn gaan wonen en in 1939 zijn verhuisd naar nummer 81b. De Schooterboschstraat ligt in de Agniesebuurt.

Die buurt wordt bij het bombardement zwaar getroffen. Er komen ruim 60 mensen om. Uit het politiearchief blijkt dat er in de Schooterboschstraat twee panden zijn getroffen door bommen: de nummers 29 en 79. De onderzoekers gaan aan de slag met huisnummer 79, het huis naast dat van de familie Ouwendijk.

Groenteboer

Ze raadplegen oude kranten en het Adresboek van 1939 en komen erachter dat op het adres Schooterboschstraat 79 Christinus Klop woont, samen met zijn vrouw en vier kinderen. Klop is winkelier in aardappelen en groenten. Zijn dochter Pieternella (19) is door het bombardement om het leven gekomen.

“Via kadasterkaarten kijken we verder naar de straat”, vertelt Schulze. “Wat voor panden staan er, wie woonden er, zijn er mensen omgekomen, we vergelijken het met onze eigen computersystemen.” Uit de kadasterkaart blijkt dat schuin tegen het huis van de familie Ouwendijk een lagere school zit: de Christelijke Regentesseschool op nummer 78. Deze school is op 14 mei 1940 helemaal afgebrand.

 

Plattegrond Agniesebuurt in 1936 | Foto: Rotterdam Kaart

“Het lijkt voor de hand te liggen dat Map op deze school zat”, denken Schulze en zijn collega-onderzoekers. Ze gaan ervan uit dat ze niet alle onzekerheden weg kunnen nemen, maar ze kunnen het verhaal van Jacoba Ouwendijk nu redelijk goed reconstrueren:

Map Ouwendijk is de ochtend van 14 mei 1940 naar school gegaan. Om 13.15 uur gaat het luchtalarm. Alle kinderen worden dan naar huis gestuurd. Jacoba gaat naar buiten om haar jongere zusje op te halen. Misschien zijn ze door groenteboer Klop gevraagd om bij hem in de kelder te schuilen. Dit is uiteraard niet meer te achterhalen. Wel is duidelijk dat het pand een voltreffer krijgt waarbij Pieternella Klop om het leven komt en Jacoba en Map Ouwendijk zwaargewond raken.

Eudokia Ziekenhuis

Het is voor de nabestaanden van Map Ouwendijk niet duidelijk in welk ziekenhuis zij acht maanden lang is verpleegd. De onderzoekers van Stichting Voorouder vinden op de gezinskaart informatie over het overlijden van Jacoba. Zij is gestorven in het Eudokia Ziekenhuis aan de Bergweg. Het lijkt aannemelijk dat de twee zussen naar hetzelfde ziekenhuis zijn gebracht.

De onderzoekers hebben een groot aantal puzzelstukjes samengebracht en kunnen de nabestaanden een vrij uitgebreid verhaal vertellen. “Daar doen we het voor”, zegt Schulze.

 

“We zijn pas klaar als het is opgelost. En dan gaan we door naar de volgende.”

Walt Schulze, Stichting Voorouder

Uitbreiding onderzoek

Aanvankelijk richt het onderzoek naar slachtoffers van het bombardement zich alleen op mensen die zijn omgekomen door het bombardement van 14 mei 1940. Na de oproep krijgen het Stadsarchief Rotterdam en Stichting Voorouder zoveel berichten over mensen die in de dagen ervoor zijn gedood, dat is besloten het onderzoek uit te breiden.

In de dagen tussen 10 en 14 mei 1940 zijn door oorlogshandelingen of andere bombardementen een behoorlijk aantal mensen omgekomen. “Wij kregen dan meldingen van mensen die zeiden dat een bepaalde persoon niet op de lijst stond, maar die persoon was dan bijvoorbeeld door het Pinksterbombardement van 12 mei omgekomen. Het waren er zoveel dat we besloten hebben dat ook zij een plek krijgen op de lijst”, besluit Schulze.

Het is de bedoeling de complete lijst in april 2022 te publiceren. De namenlijst van slachtoffers zoals die nu bekend zijn, is de te vinden op de website van het Stadsarchief Rotterdam en Stichting Voorouder.

No votes yet.
Please wait...