Category Archives: Oude westen

Hotel Huize Emma, Eendrachtsplein 1977

De Nieuwe Binnenweg met het hotel Huize Emma aan het Eendrachtsplein, 29 maart 1977. Op de achtergrond achter het gebouw een kraan op de plaats waar de metro wordt aangelegd bij de Rochussenstraat.

Het Eendrachtsplein vormde vóór 1961 een onderdeel van de Eendrachtsweg en de Westersingel. De Eendrachtsstraat heette vóór 1871 Eendrachtslaan. Ze werd omstreeks 1600 aangelegd. In 1667 komt ze voor onder de naam Nieuwe Eendrachtslaan. Misschien dankte ze haar naam aan een herberg, die hier destijds heeft gelegen. Ook is het mogelijk dat hier een blekerij onder de naam ‘de Eendracht’ lag. De laan komt ook voor onder de naam Stuivers- of Stuivertjeslaan, vermoedelijk naar een blekerij of herberg met de naam ‘de Stuiver’ of ‘het Stuivertje’. De Eendrachtsweg werd in de jaren zestig van de 19de eeuw aangelegd langs de Westersingel, een onderdeel van het waterproject van architect Rose.

Al in 1454 liep door de Coolpolder een binnenweg van Rotterdam naar Schoonderloo. Ze werd Coolsche weg of Binnenweg genoemd. De Binnenweg had een afslag naar Delfshaven; het laatste gedeelte komt voor als Schoonderloosche of Delfshavensche weg of Binnenweg, maar heet na 1610 gewoonlijk Geldelooze pad. Hier vandaan liep een uitpad over een vonder of passerel naar de Ossewei en daarover naar het Lage Erf. De bebouwing aan de Binnenweg bij Rotterdam had in de 17de eeuw de tegenwoordige Mauritsstraat bereikt; in 1706 werd dit gedeelte bestraat en met bomen beplant. Pas het graven van de Westersingel bracht hierin verandering. Ten westen daarvan op Delfshavens grondgebied kwamen toen ook straten en sinds 1852 bestaan er plannen om de Binnenweg te verbeteren en een betere verkeersweg te maken tussen Rotterdam en Delfshaven. In 1876 werd daarmee begonnen.

De foto komt uit het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt eveneens uit het Stadsarchief Rotterdam.

Met medewerking van Rotterdam van toen

Graaf Florisstraat 1930

Gezicht in de Graaf Florisstraat vanaf de Beukelsdijk, 1930. Links het Henegouwerplein.

Floris V was de zoon van graaf Willem II, die tevens rooms-koning was. Via zijn bet-overgrootmoeder Ada van Schotland was hij verwant met het Schotse koningshuis. Bij zijn politieke optreden probeerde hij gebruik te maken van deze connectie.
Op tweejarige leeftijd werd hij graaf van Holland en Zeeland. Zijn vader was een half jaar daarvoor gedood door de West-Friezen. Zijn oom, Floris de Voogd, nam voogdij over hem op zich. Zijn tante Aleida van Henegouwen nam kort daarna voogdij over na de dood van Floris de Voogd (maart 1258). Zijn ridderlijke opvoeding kreeg hij tussen 1261 en 1266 waarschijnlijk van Albert van Voorne, de burggraaf van Zeeland. Op Voorne kwam Floris in contact met Jacob van Maerlant, die er in dezelfde periode verbleef. Op twaalfjarige leeftijd, in 1266, werd de jonge Floris officieel meerderjarig verklaard, en op 14-jarige leeftijd trad hij in het huwelijk met Beatrix van Vlaanderen, de dochter van Gwijde van Dampierre.

Floris had grote ambities en streefde er voortdurend naar zijn macht te vergroten. Zijn eerste wapenfeit was het neerslaan van de Opstand der Kennemers. Vervolgens wilde hij wraak nemen op de Friezen omdat zijn vader tijdens een veldtocht tegen de Friezen door hen was gedood. Toen hij in 1282 de Friezen in West-Friesland had verslagen, liet hij zich ‘Heer van Friesland’ noemen. Zijn pogingen ook het andere gedeelte van Friesland (gebieden in de huidige provincie Friesland) in te nemen liepen echter op niets uit. Een eerste invasie mislukte door het slechte weer en aan zijn tweede veldtocht hield hij uiteindelijk alleen een bruggenhoofd in Friesland over.

De naam van de Beukelsdijk is ontleend aan het geslacht Bokel of Beukel. Het ambacht Beukelsdijk van heer Ghisebrecht Bokel (Buekel) wordt reeds in 1281 genoemd. De Beukelsdijk, maakt deel uit van de oude zeedijk, die in de 12de eeuw werd aangelegd. Daartoe behoorden ten westen van de Rotte de Blommersdijk en ten oosten van de Rotte de Oudedijk. In 1200 wordt Theodericus Bokel vermeld als getuige voor de graaf van Holland. Door het voltooien van de Rotterdamse Schie na 1340 werd Blommersdijk verdeeld in een oostelijk en westelijk gedeelte. De Beukelsdijksche of West-Blommersdijkscheweg sloot zich bij de voormalige Heulbrug aan bij de Oost-Blommersdijksche- of Bergweg. Een gedeelte van de oude Beukelsdijk heet thans Walenburgerweg. Van 1916 tot 1922 heette de Van Cittersstraat eveneens Beukelsdijk. De huidige Beukelsweg is een deel van de oude Beukelsdijk. De Beukelsbrug is de verkeersbrug over de Delfshavense Schie, die de verbinding vormt tussen de Beukelsweg en de Horvathweg. Deze heette enige tijd Westlandsebrug.

De prentbriefkaart komt uit het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt van Wikipedia en uit het Stadsarchief Rotterdam.

Met medewerking van Rotterdam van toen

Gouvernestraat 1930

Gezicht op de Gouvernestraat met rechts Ons Huis, 1930. Op de achtergrond de Nieuwe Binnenweg.

De Gouvernestraat draagt de naam van de Rotterdamse bouwondernemer Johannes Gouverne, 1807-1865. Hij zette hier de eerste huizenblokken neer.

Film- en muziektheater LantaarnVenster op de Wilhelminapier, was oorspronkelijk gevestigd in het pand Ons Huis aan de Gouvernestraat. Dit pand herbergde in de jaren na de oorlog tevens een grafisch atelier en een theaterzaal.

Bioscoop ’t Venster werd met reden gevestigd in Ons Huis aan de Gouvernestraat. Ons Huis was in 1909 op initiatief van Arie van Beekum opgericht met de socialistische gedachte het volk te ‘verheffen’, zoals dat in die tijd heette. Het pand bleef tijdens het bombardement gespaard. Kort na de oorlog had Ons Huis als doel om belangstelling te wekken bij de Rotterdamse burgerij voor de kunst in al haar facetten. In Ons Huis werd Kunstcentrum ’t Venster gevestigd. Het werd vooral gebruikt door kunstenaars en kunstenaarsgroepen die er hun modern grafisch werk drukten. Ze kregen dan ook al snel de naam Venstergroep.

Naast dit grafisch atelier beschikte Ons Huis over een theaterzaal en kreeg het een eigen, avant-gardistische filmzaal, eveneens ’t Venster genoemd. Deze kwam tot stand door de verbouwing van een deel van het pand door de Rotterdamse architect J.B. Bakema. Daardoor kreeg het gebouw aan de buitenkant een strakke grijze gevel zonder ‘lawaaierig getekende en gekleurde filmaankondigingen’. Slechts blauwe neonletters gaven de naam van het filmtheater aan met achter matglas de titel van de film. ’t Venster was een klein, intiem filmtheater met zo’n 220 plaatsen, waar alleen ‘goede’ films vertoond zouden worden. Daaronder verstond men ‘films van betekenis’, artistieke en verantwoorde films. ’t Venster wilde zich met het aanbod meten met de vooruitstrevende bioscopen De Uitkijk en Kriterion in Amsterdam.

De fotograaf is François Henry van Dijk en de foto komt uit het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt eveneens uit het Stadsarchief Rotterdam.

Met medewerking van Rotterdam van toen

Restaurant/bierhandel De Pijp Gaffelstraat 1966

Interieur van het restaurant Bierhandel De Pijp, Gaffelstraat 90, 1966.

In 1898 begonnen aan de Gelderschekade, loopt de eerste Pijpgeschiedenis tot 1940, toen het etablissement door het bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940 vernietigd werd.

De tweede jeugd van De Pijp vangt aan op 15 augustus 1940, als “de nieuwe Pijp” van start gaat in een oude garage annex fietsenstalling aan de Gaffelstraat. In de oorlogsjaren speelt De Pijp een vooraanstaande rol in het studentenverzet. Nadat de Duitsers in 1941 de sociëteit van het Rotterdamsch Studenten Corps (RSC) aan de Eendrachtsweg hebben gesloten, doet De Pijp tijdelijk dienst als ondergrondse sociëteit. Ondanks dat verzetsoperaties nooit daadwerkelijk vanuit De Pijp hebben plaatsgevonden was het een geschikte plek voor het verzet om samen te komen.

Het is tevens op deze locatie dat de Pijp moeiteloos de stap over de drempel naar de eenentwintigste eeuw heeft gezet. Zo omspant Bierhandel De Pijp al drie eeuwen in Rotterdam. Een terechte reden om te spreken over een Rotterdams Instituut.

De Gaffelstraat loopt gaffelsgewijs uit op de Sint Mariastraat. Voor 1892 droeg de Gaffeldwarsstraat de naam Jan Dijkmansstraat naar een vroegere eigenaar.

De fotograaf is Ary Groeneveld en de foto komt uit het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt eveneens uit het Stadsarchief Rotterdam en van http://www.bierhandeldepijp.nl/Bierhandel_de_…/Historie.html

Met medewerking van Rotterdam van toen

West-kruiskade 1986

De West-Kruiskade met de sloop van het bejaardentehuis en weeshuis Simeon en Anna, 18 maart 1986. Rechts bioscoop Arena (het latere Nighttown en Watt).

Uit het Vrije Volk van 10 november 1976:
Simeon en Anna wordt gesloopt
(Van een onzer verslaggevers)
– ROTTERDAM – Het pand van Simeon en Anna aan de Kruiskade wordt gesloopt Vanaf de Kruiskade komt, volgens het bestemmingsplan voor het Oude Westen, een wijkpark voor deze wijk dat loopt tot even voorbij het gebouw van Odeon.

Aan de kant van de Binnenweg blijft alleen het voorste gedeelte van het verpleegtehuis Antonius staan. De bebouwing erachter wordt ook gesloopt en gaat plaats maken voor nieuwbouw. In deze nieuwbouw wil de Stichting Katholieke Verpleegen Verzorgingshuizen ruimte maken voor 240 bedden voor verpleging en 150 bedden voor verzorging. Daarnaast worden in de Gouvemestraat, op de plaats van de voormalige V. en D. panden, 30 service woningen gebouwd.

De nieuwbouw van dit projekt Laurentius van de Kath. Stichting Katholieke Verpleeg- en verzorgingshuizen, wordt maximaal, in het midden van het complex, zes bouwlagen hoog. Daaromheen loopt het trapsgewijs af tot twee verdiepingen.

Het wijkpark voor het Oude Westen, dat voor het grootste deel bestaat uit de patiëntentuin van Simeon en Anna, wordt toegankelijk vanaf de Kruiskade, de Gouvernestraat en de Westersingel. Omdat na de sloop van Simeon en Anna de niet afgewerkte blinde muur van de bioscoop Arena tevoorschijn komt, zal hier tegenaan gebouwd worden. Gedacht wordt aan bebouwing met een ruime bestemming maar ook woningbouw is mogelijk. Het kapelletje van het verzorgingshuis Simeon en Anna zal worden gehandhaafd. Het komt te staan in het wijkpark en krijgt mogelijk een bestemming als theatertje.

De sloop liet nog 10 jaar op zich wachten.

De fotograaf is Lex de Herder en de foto komt uit het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt uit het Vrije Volk via delpher.nl

Met medewerking van Rotterdam van toen

Aelbrechtskade 1936

Het einde van de Aelbrechtskade met de spoorbrug over de Delfshavense Schie, 1936.

De Aelbrechtskade is vernoemd naar graaf Aelbrecht van Beieren (1330-1404), graaf van Henegouwen, Holland en Zeeland, aan wie Delfshaven zijn ontstaan te danken heeft. De stad Delft ontving van Aelbrecht van Beieren op 8 september 1389 een privilege tot het graven van een kanaal tussen Overschie en de rivier de Nieuwe Maas: de Delfshavense Schie. Voor de vereniging van Delfshaven met Rotterdam in 1886 heetten de Aelbrechtskade en Aelbrechtskolk resp. Oostschiekade en Kolk. De sluis en brug werden bij besluit B&W 23 maart 1886 resp. Aelbrechtsluis en Aelbrechtsbrug genoemd.

De Spoorbrug over de Delfshavense Schie is een spoorbrug in Rotterdam in de spoorlijn Schiedam – Rotterdam.
Sinds de opening van de Oude Lijn vanaf Den Haag naar Station Rotterdam Delftsche Poort in 1847 is de Delfshavense Schie overbrugd. Inmiddels ligt op deze plaats de vierde spoorbrug.

In 1846 is begonnen met de bouw van een kraanbrug over de Delfshavense Schie. De HIJSM kocht van de gemeente Delfshaven het recht om de Schie te overbruggen. Een voorwaarde was dat de brug alleen gesloten zou worden wanneer er een trein aan kwam. De brugpijler werd in het droge gebouwd, zodat een hulpkanaal om de bouwplaats moest worden aangelegd.

Bij deze kraanbrug lagen de spoorstaven ieder op een eigen ligger, hetgeen bij het sluiten van de brug nogal eens tot problemen leidde. In 1874 kwam een locomotief in de Schie terecht waardoor het scheepvaartverkeer lange tijd gestremd was. Het treinverkeer kon pas na zeven maanden hervat worden.

1890 – 1911
In 1890 werd de kraanbrug vervangen door een dubbelsporige draaibrug. Rotterdam wilde kort hierna een havenspoorlijn bouwen naar de nieuw ontwikkelde havens op de Rechter Maasoever. De aansluiting op de drukke spoorlijn Schiedam – Rotterdam was echter een probleem. In 1903 werd daarom besloten een nieuwe, viersporige brug te bouwen. In 1908 werd de havenspoorlijn geopend.

1911 – 1994
In 1911 werd de viersporige rolbasculebrug geopend. Deze lag twee meter hoger dan de oude brug, had een doorvaartwijdte van 9,20 meter had een doorvaarthoogte van 4,30 meter. De hoofdoverspanning was 14 meter en over de 4 sporen was een seinhuis gebouwd. Dit is in 1954 afgebrand, waardoor grote problemen met het treinverkeer rond Rotterdam ontstonden. Het seinhuis hoorde bij stopplaats Beukelsdijk en is na de brand niet herbouwd.

1994 – nu
In 1994 is de huidige spoorbrug geopend, een dubbele stalen ophaalbrug met een doorvaarthoogte van 7 meter. Deze brug opent alleen nog ‘s nachts, zodat het treinverkeer overdag geen hinder van de scheepvaart ondervindt. Deze brug is ontworpen door spoorwegarchitect ir. J. Bak en kreeg in 1990 de Nationale Staalprijs in de categorie Bruggen en Viaducten.

De fotograaf is Francois Henry van Dijk en de foto komt uit het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt eveneens uit het Stadsarchief Rotterdam en van Wikipedia.

Met medewerking van Rotterdam van toen

Tiendplein 1968

Gezicht op het Tiendplein met op de achtergrond links de 1e Middellandstraat en rechts de Tiendstraat, 1968.

Een Tiende is een belastingvorm die dateert van de Middeleeuwen. Aan Hugo van Assendelft, abt van Egmond van 1353 tot 1366, waren door Claes de Vriese en diens oudste zoon Willem Visker alle handvesten, brieven en recht overgedragen, die ze op de tienden van Scoenreloo (Schoonderloo) hadden. Omstreeks 1358 had Aelwijn Aerntsz. van Scoenreloe de korentiende ‘in het Middellant in het ambacht van Scoenreloo’ van de abdij van Egmond in leen. Het Tiendplein vormde voor 1978 een onderdeel van de 1ste Middellandstraat en de Tiendstraat.

Door Ghisebrecht Bokel was in de tweede helft van de 13de eeuw aan Claes de Vriese verboden om een stuk land, dat grensde aan Bokels ambacht, te bedijken. Daardoor bleef midden tussen Schoonderloo en Beukelsdijk een onbedijkt land liggen. Omstreeks 1280 krijgt Jan van Scoenreloo, zoon van Claes de Vriese, toestemming tot bedijken. Dit Middelland heeft waarschijnlijk ongeveer ter plaatse van de huidige straat gelegen. Een ‘Middelwateringhe’ komt aldaar reeds in 1410 voor. Op de kaart van Stampioen (1653) heet deze watering Scheydsloot. Ze vormde de scheiding tussen twee ambachten. In 1906 werd de Middellandstraat in 1ste Middellandstraat verdoopt, terwijl toen tevens de 2de Middellandstraat haar naam ontving. De naam Middelland is later gegeven aan de wijk waarin genoemde straten liggen.

De foto is gemaakt door de afdeling fotografie van het Gemeentearchief Rotterdam en komt uit het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt eveneens uit het Stadsarchief Rotterdam.

Met medewerking van Rotterdam van toen

Graaf Florisstraat 1923

Gezicht op de Rotterdamse Huishoudschool aan de Graaf Florisstraat, 1923-1927.

In 1925 betrok de N.V. Rotterdamse Huishoudschool het pand waarin nu het Chinese bejaardenhuis Ka Fook Mansion gehuisvest is. Het cursuspakket van de toenmalige huishoudschool bood tal van mogelijkheden. Zo waren er speciale cursussen voor padvindsters, weesmeisjes en kinderjuffrouwen. Erg populair was de “volledige damescursus”, of “trouwcursus”, die bestemd was voor jonge vrouwen die van plan waren in het huwelijk te treden. Deze cursus moest voorkomen dat het prille huwelijksgeluk door aangebrande aardappels werd verstoord. Er was tevens een internaat aan de school verbonden. Op de grote zolderetage bevond zich een gymnastieklokaal. In de oorlog was de Meskamp, de Repatrieringsdienst Rotterdam, in de school gevestigd.

Na de oorlog werden de onderwijsactiviteiten voortgezet, waarbij de opleiding tot inrichtingsassistente (Inas) grote populariteit genoot. Voorts was er een vormingsklas, die door veel meisjes werd bezocht die van de middelbare school afkwamen. In 1972 werd de naam van de school in Scholengemeenschap Graaf Florisstraat veranderd. In 1980 werd een fusie aangegaan met Scholengemeenschap de Voorpost in de Schietbaanstraat. Het schoolgebouw in de Graaf Florisstraat werd hiermee tijdelijk buiten gebruik gesteld. In de jaren 90 is het pand verbouwd t.b.v. Stichting Welzijnsbehartiging Chinezen in Rotterdam, kortweg Wah Fook Wui.

De foto komt uit de fotocollectie van het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt van http://www.graafflorisstraat.nl/…/de-rotterdamse-huishouds…/ via Engelfriet.

Met medewerking van Rotterdam van toen

Henegouwerplein 1934

Het Henegouwerplein, vanuit het westen, 1934. Op de voorgrond het sportterrein van het Marnix Lyceum en daarachter panden aan de Henegouwerlaan. Links de Beukelsdijk.

De naam van het Henegouwerplein herinnert aan het Henegouwse Huis, dat met graaf Jan II, zoon van Jan van Avennes en Aleidis van Holland, in 1299 aan het bewind kwam. Onder het krachtige bestuur van Willem III, de tweede graaf uit dit huis, heeft de ontwikkeling van Rotterdam een aanvang genomen. De vier leeuwen in het Rotterdamse wapen dankt de stad aan de graven uit dit huis.

De naam is ontleend aan het geslacht Bokel of Beukel. Het ambacht Beukelsdijk van heer Ghisebrecht Bokel (Buekel) wordt reeds in 1281 genoemd. De Beukelsdijk, maakt deel uit van de oude zeedijk, die in de 12de eeuw werd aangelegd. Daartoe behoorden ten westen van de Rotte de Blommersdijk en ten oosten van de Rotte de Oudedijk. In 1200 wordt Theodericus Bokel vermeld als getuige voor de graaf van Holland. Door het voltooien van de Rotterdamse Schie na 1340 werd Blommersdijk verdeeld in een oostelijk en westelijk gedeelte. De Beukelsdijksche of West-Blommersdijkscheweg sloot zich bij de voormalige Heulbrug aan bij de Oost-Blommersdijksche- of Bergweg. Een gedeelte van de oude Beukelsdijk heet thans Walenburgerweg. Van 1916 tot 1922 heette de Van Cittersstraat eveneens Beukelsdijk. De huidige Beukelsweg is een deel van de oude Beukelsdijk. De Beukelsbrug is de verkeersbrug over de Delfshavense Schie, die de verbinding vormt tussen de Beukelsweg en de Horvathweg. Deze heette enige tijd Westlandsebrug.

De prentbriefkaart komt uit het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt eveneens uit het Stadsarchief Rotterdam.

Met medewerking van Rotterdam van toen

1e Middellandstraat 1923

De 1e Middellandstraat, in de richting van de West-Kruiskade, 1923-1927. Op de voorgrond de ‘s-Gravendijkwal (rechts) en de Henegouwerlaan (links).

De 1e Midellandstraat is vernoemd naar een onbedijkt stuk land tussen Schoonderloo en Beukelsdijk dat omstreeks 1280 werd bedijkt. Door Ghisebrecht Bokel was in de tweede helft van de 13de eeuw aan Claes de Vriese verboden om een stuk land, dat grensde aan Bokels ambacht, te bedijken. Daardoor bleef midden tussen Schoonderloo en Beukelsdijk een onbedijkt land liggen. Omstreeks 1280 krijgt Jan van Scoenreloo, zoon van Claes de Vriese, toestemming tot bedijken. Dit Middelland heeft waarschijnlijk ongeveer ter plaatse van de huidige straat gelegen. Een ‘Middelwateringhe’ komt aldaar reeds in 1410 voor. Op de kaart van Stampioen (1653) heet deze watering Scheydsloot. Ze vormde de scheiding tussen twee ambachten. In 1906 werd de Middellandstraat in 1ste Middellandstraat verdoopt, terwijl toen tevens de 2de Middellandstraat haar naam ontving. De naam Middelland is later gegeven aan de wijk waarin genoemde straten liggen.

De Kruiskade komt reeds in 1506 onder deze naam voor. Het was toen nog maar een voetpad. Dit pad werd in de eerste helft van de 19de eeuw door de Rotterdamsche Werkvereeniging verbreed en tot een schelpweg gemaakt. In 1853 werd de weg door de stad overgenomen en bestraat.

In 1401 werd ze de ‘Ka tot Rotterdam in Cool’ genoemd. De oudste kaart waarop de Kruiskade voorkomt dateert uit 1540. Hierop wordt het verlengde van deze kade in westelijke richting tot aan de Delfshavense Schie ‘doorgeghraven oude ka’ genoemd. De kade moet ouder zijn dan 1389, het jaar waarin toestemming werd verleend om deze Schie te graven.

De Kruiskade en haar verlengingen (West-Kruiskade, Middellandstraat en Vierambachtsstraat) vormden de zuiddijk van de ambachten Blommersdijk en Beukelsdijk. Voor het graven van de Rotterdamse Schie zal de Kruiskade ten oosten aangesloten hebben op de Hofdijk. Haar naam dankte ze waarschijnlijk aan de ‘cruyskamp’, een stuk land dat vanaf het einde van de 15de tot in de 18de eeuw in Beukelsdijk in het ambacht van Cool was gelegen.

Vroeger was het Kruisplein een pleintje aan het begin van de West-Kruiskade en de Diergaardesingel. Nu is het het lange plein, dat de verbinding vormt tussen het Stationsplein en de Westersingel. De Kruisstraat liep vóór het bombardement in mei 1940 van de Kruiskade naar het Stationsplein. Ze lag op de plaats van de oude Koningslaan, die in 1881 door de stad werd overgenomen. De Koningslaan was waarschijnlijk genoemd naar de aanlegger van de laan. In 1648 is er sprake van de Cruyslaan buiten de Delftse Poort. Misschien is dit dezelfde laan. De huidige Kruisstraat is een straat achter het concertgebouw De Doelen, lopende van de Karel Doormanstraat naar het Kruisplein.

De prentbriefkaart komt uit het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt eveneens uit het Stadsarchief Rotterdam.

Met medewerking van Rotterdam van toen