Category Archives: Oude noorden

Bergweg 1900

Gezicht op de Bergweg, 1900. Het pand rechts staat (nog steeds) op de hoek van de Zwartjanstraat.

De Bergweg dankt zijn naam aan het voormalige dorp Hillegersberg, ook wel Den Berg genoemd, dat in 1941 door Rotterdam werd geannexeerd. De Bergweg heette vóór 1897 Oost-Blommersdijkschenweg. De Bergweg maakte deel uit van de oude 12de eeuwse zeedijk. De naam ‘Berchwech’ komt in 1387 voor het eerst voor. In de 19de eeuw treft men ook de naam Blommersdijksche Straatweg aan. Hillegersberg is een voormalig dorp dat in 1941 door Rotterdam werd geannexeerd. Nu is het een deel van de bestuurseenheid Hillegersberg-Schiebroek. Over de herkomst van de naam is veel gefantaseerd. Bekend is de legende van de reuzin Hillegonda (zie Hillegondaplein). Voorts gaat het verhaal dat Hillegersberg zijn naam te danken zou hebben aan Hildegard, echtgenote van graaf Dirk II van Holland. Deze was in de 10de eeuw eigenaar van Bergan, een versterkte plaats of gehucht op de berg ter plaatse van het huidige Hillegersberg. De historicus L.J. Rogier veronderstelt dat Hildeger de bouwheer van het kasteel is geweest. De relatie die wel gelegd is tussen de naam Hillegersberg en de heilige Hildegardis van Bingen wijst Rogier van de hand.

De Zwartjanstraat is vernoemd naar de smid ‘Swart Jan’, die als eerste door de Spaanse soldaten onder Bossu op 9 april 1572 bij de Oostpoort werd vermoord. De naam werd in 1887 door de bouwondernemer gegeven, zeker in aansluiting bij Burgemeester Roosstraat.

De prentbriefkaart komt uit het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt eveneens uit het Stadsarchief Rotterdam.

Met medewerking van Rotterdam van toen

Rembrandtstraat 1979

De Rembrandtstraat met op de achtergrond de Jacob Catsstraat, 15 september 1979.

Rembrandt Harmenszoon van Rijn (Leiden, 15 juli 1606 – Amsterdam, 4 oktober 1669) was een Nederlandse kunstschilder, etser en tekenaar. Hij geldt algemeen als een van de grootste schilders en etsers in de Europese kunst, en als de belangrijkste Hollandse meester van de 17e eeuw. Rembrandt vervaardigde in totaal ongeveer driehonderd schilderijen, driehonderd etsen en tweeduizend tekeningen. Zijn werk behoort tot de barok en is zichtbaar beïnvloed door het caravaggisme, alhoewel hij nooit in Italië is geweest. Zijn opmerkelijke beheersing van het spel met licht en donker, waarbij hij vaak scherpe contrasten (clair-obscur) gebruikte om zo de toeschouwer de voorstelling binnen te voeren, leidde tot levendige scènes vol dramatiek.

Jacob Cats (Brouwershaven, 10 november 1577 – Den Haag, 12 september 1660) was een Nederlands dichter, jurist en politicus. Cats is ook bekend als Vader Cats, vanwege zijn veelal didactische gedichten (zoals de frase Kinderen zijn hinderen, zei vader Cats).

Cats werd geboren als vierde kind van het gezin. Zijn familie was een weinig bekende regentenfamilie uit Zeeland. Zijn geslacht is niet verwant aan dat van de Heeren van Cats op Noord-Beveland. Jacob Cats zat eerst op de Latijnse school in Zierikzee en bezocht daarna de universiteit te Leiden, hoewel zijn naam in het studenten-album ontbreekt. Hij promoveerde in Orléans en legde zijn eed als advocaat af in Den Haag.

De fotograaf is Lex de Herder en de foto komt uit het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt van Wikipedia.

Met medewerking van Rotterdam van toen

1e Pijnackerstraat 1903

De 1e Pijnackerstraat in de richting van de Ruivenstraat, gezien vanaf de Zaagmolenstraat, 1903. Verderop rechts de kruisingen met de Wilgenstraat en de Meidoornstraat.

De 1e Pijnackerstraat heet naar een dorp in Delfland. De Pijnackerstraat ontving in 1894 de naam 1e Pijnackerstraat.

De Ruivenstraat is vernoemd naar het vroegere ambacht Ruiven, thans onderdeel van Pijnacker. De Ruivenstraat heette voor 1904 Bergschestraat naar de gemeente Hillegersberg, op het grondgebied waarvan ze destijds was gelegen.

De Wilgenstraat ligt ter hoogte van een vroegere buurt ‘Wilgenbeek’ aan de Rotte. Het gedeelte gelegen tussen de Tochtstraat en de 1e Pijnackerstraat is op 04-10-2006 bij besluit van B&W ingetrokken.

De Meidoornstraat is vernoemd naar een boom of heester uit de familie der appelachtigen. De Meidoornstraat herinnert aan de meidoornheggen, die veelvuldig bij de warmoezerijen in het Zwaanshals voorkwamen.

De prentbriefkaart komt uit het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt eveneens uit het Stadsarchief Rotterdam.

Met medewerking van Rotterdam van toen

Erasmusstraat 1918

Gezicht in de Erasmussstraat vanaf het Noordplein, 1918. Op de achtergrond de gereformeerde Noorderkerk.

Vernoemd naar de humanist Desiderius Erasmus die in 1496 in Rotterdam werd geboren. Hij noemde zichzelf meestal Erasmus Roterodamus. Over het jaar van zijn geboorte bestaat geen zekerheid. Lange tijd dacht men dat deze plaats vond in 1466 of 1467. Nu wordt 1469 als zijn geboortejaar aangenomen. Erasmus richtte felle aanvallen op de misbruiken in de Rooms Katholieke kerk. Een van zijn bekendste werken is de ‘Lof der Zotheid’. Hij overleed in 1536 te Bazel. Verschillende onderwijsinstellingen in Rotterdam, zoals de Universiteit en een gymnasium dragen de naam van deze geleerde. De beeldhouwer Hendrik de Keyser maakte in 1622 een koperen standbeeld van Erasmus. Dit is het oudste standbeeld van ons land.

De Noorderkerk was een grote stadskerk met asymmetrisch dubbeltorenfront in neorenaissance stijl. Belangrijk werk in het oeuvre van B. Hooijkaas. Buiten gebruik en gesloopt 1974.

Uit Het Nieuws van den Dag, 16 December 1889:
De schenker van het kapitaal van ƒ 100.000 voor een nieuwe kerk der Ned. Herv. gemeente te Rotterdam, in het noordelijk gedeelte der stad, verbond daaraan o.a. de voorwaarde, dat het ruim der kerk als vrije plaatsen zal worden aangewezen. Willen gecommitteerden dus deze gift kunnen aanvaarden, dan zal de gemeente hebben te zorgen, dat er kapitaal komt om door de inkomsten daarvan gecommitteerden in staat te stellen het onderhoud en de bediening van het gebouw te bekostigen. Voorts werd deze week aan de gemeente een orgel ten geschenke aangeboden, alsmede een gift van ƒ 500 voor een predikstoel.

Uit Rotterdamsch Nieuwsblad, 15 December 1894:
Het nieuwe orgel in de Noorderkerk. Hedenmiddag te 2 1/2 uur is in de Noorderkerk het nieuwe orgel door den heer M.H. Van ‘t Kruys voor een groote schaar genoodigden ingewijd. De nummers van het programma waren er op berekend de onderdeelen van het orgel in hun fraaien klank te doen uitkomen en deze berekening heeft niet gefaald. Er was één roep over den welluidenden toon en het deftige nobele geluid. Een vriendelijke welwillendheid van den heer Van ‘t Kruijs stelt ons in staat omtrent dit orgel enkele bijzonderheden te geven. Het is een geschenk; de bouw heeft ruim 1 1/2 jaar geduurd en de waarde is circa f 17.000. Het orgel is gebouwd door den heer J.F. Witte, firma Bätz en Cie te Utrecht, de oudste firma in ons land. De kast is ontworpen door den architect B. Hooijkaas Jr. en vervaardigd door de firma gebrs. Van Malsen te ‘s-Gravenhage. Voor het front heeft de heer N.L.F. Kok, lid der firma Kleykamp en Kok, de modellen en het beeldhouwwerk ontworpen.

De prentbriefkaart komt uit het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt eveneens uit het Stadsarchief Rotterdam en van reliwiki.nl http://reliwiki.nl/…/Rotterdam,_Jacob_Catsstraat_-_Noorderk…

Met medewerking van Rotterdam van toen

 

Zwartjanstraat 1930

Gezicht in de Zwart Janstraat met op de achtergrond de Noordmolenstraat, 1930. De zijstraat op de voorgrond is de Jacob Catsstraat.

De Spaanse terreur is de benaming van de schermutselingen van 9 april 1572, waarbij Spaanse soldaten na de inname van de stad ongeveer 40 Rotterdamse burgers doden, onder wie burgemeester Jan Jacobsz Roos en de smid Swart Jan.

Het strenge bewind van de Spaanse koning Filips II als landsheer van de Nederlanden leidt tot een opstand, waarbij Willem van Oranje vanaf 1568 ook geuzen gebruikt. Rotterdam, en in ieder geval het stadsbestuur, is rond 1570 nog erg Spaansgezind en neemt ter beveiliging van haar handel en scheepvaart deel aan de bestrijding van de geuzen die op 1 april 1572 Brielle innemen en op 7 april ook Delfshaven.

Spaanse troepen trekken vervolgens naar Rotterdam om van daaruit Delfshaven te heroveren. Bij hun aankomst op 8 april gaat het echter mis: een beschonken menigte houdt de Spanjaarden bij de Oostpoort tegen, zodat zij de nacht buiten moeten doorbrengen. De volgende dag, 9 april, mogen de getergde Spanjaarden wel de stad in trekken, maar de intocht van soldaten in grote aantallen loopt uit op gewelddadige schermutselingen waarbij ongeveer veertig Rotterdammers de dood vinden. Onder de Rotterdammers die daarbij worden vermoord, bevinden zich de stadsbestuurder Jan Jacobsz. Roos en de smid ‘Swart Jan’, die als eerste sneuvelde bij de Oostpoort. Tegenwoordig herinneren de Burgemeester Roosstraat en de Zwartjanstraat in de wijk het Oude Noorden nog aan de Spaanse terreur.

Nadat in 1549 een primitief houten beeld van Erasmus is gemaakt, wordt in 1557 bij de voltooiing van de brug over de Steigersgracht (Grotemarkt) aldaar een blauw arduinstenen beeld van Rotterdams beroemdste zoon geplaatst. Tijdens de gewelddadige gebeurtenissen van 9 april 1572 besmeuren de Spanjaarden dit beeld, schieten het stuk en smijten het in het water, naar verluidt hiertoe aangezet door een fanatieke Spaanse kapelaan met een grote afkeer van Erasmus.

De prentbriefkaart komt uit het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt eveneens uit het Stadsarchief Rotterdam. http://stadsarchief.rotterdam.nl/spaanse-terreur-1572

Met medewerking van Rotterdam van toen

Zaagmolendrift 1930

Zaagmolendrift met rechts een uithangbord van de Rijwiel-, Motor- en Autohandel van G.T.H. Vollebregt, die hier een reparatiewerkplaats, garage en benzinepomp had, 1930. Op de achtergrond de Zaagmolenstraat.

De straat dankt zijn naam aan de houtzaagmolens, die vroeger aan de Rotte stonden. In 1671 kwam de houtzaagmolen bij de buitenplaats ‘Woelwijk’, genaamd ‘de twee Zwanen’ al voor. Verder was hier in 1784 een houtkoperij met twee zaagmolens, ‘de Ooievaar’ en ‘de Zwaan’ geheten. De Zaagmolendrift heette van 1910 tot 1912 Zaagmolenstraat en van 1912 tot 1926 Nieuwe Zaagmolenstraat. De Zaagmolenstraat droeg voor 1897 de naam Van Bommelstraat naar Cornelis van Bommel, die hier o.a. in 1869 bezittingen had. De Zaagmolenbrug was oorspronkelijk een ijzeren ophaalbrug, die in 1895 was gebouwd en tot 1910 ter hoogte van het Noordplein en de Crooswijksesingel over de Rotte lag. Daarna werd ze verplaatst naar de Zaagmolendrift en de Crooswijksestraat. Ze ontving toen de naam Zaagmolenbrug. In 1956 werd ze vervangen door de huidige brug van die naam.

De prentbriefkaart komt uit het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt eveneens uit het Stadsarchief Rotterdam.

Met medewerking Rotterdam van toen

 

Zwaanhals 1938

Het Zwaanshals uit noordelijke richting, tussen Hooglandstraat en Raephorststraat, 1938-1940. Gezien vanaf de Soetendaalsekade.

Het ‘Swaenshals’ in Blommersdijk, dat in het laatst van de 16de eeuw wordt vermeld, was zowel de naam van een huis als van het gehele buurtje, waarvan het deel uitmaakte. Men had in het Zwaanshals in 1643 ‘de Witte Gecroonde Swaen’. In 1667 wordt het huis ‘daer uythangt het Swaenshals’ aan de Rottekade of Hofdijksche kade vermeld. Dit moet hetzelfde huis zijn dat in 1593 als De Swaenshals voorkomt. De naam staat waarschijnlijk in verband met de bocht, die de Rotte hier ter plaatse maakt. Het is echter ook mogelijk dat de aanwezigheid van zwanen daartoe de aanleiding was. Even noordelijker vond men het Zwaneneiland. Deze naam komt echter pas later voor en kan dus van Zwaanshals zijn afgeleid. Volgens de dichter Dirk Smits hadden op dit eiland veel stadszwanen waarschijnlijk hun winterverblijf. Een gedeelte van de Zwaanshalskade heette van 1889 tot 1930 Fabriekskade.

De naam van de Hooglandstraat herinnert aan de ‘Hoochlantka’, die op oude kaarten wordt vermeld en van de Bergweg naar de Hofdijk (Zwaanshals) liep. Deze kade zal gediend hebben als waterkerende dijk van een stuk land of een poldertje dat de naam Hoogland droeg. Bij de aanleg van de Hooglandstraat is grotendeels het oude Geldelooze Pad verdwenen, dat ten zuidwesten van en evenwijdig aan de straat lag. Volgens een vermelding in 1654 liep dit pad van de Blommersdijkscheweg (de latere Bergweg) naar het Zwaanshals. De straat heette voor 1904 enige tijd Hillegondastraat naar de reuzin Hillegonda, die met de oorsprong van Hillegersberg in verband wordt gebracht.

De Raephorststraat draagt de naam van Aleyda Stoop, vrouw van Gerard van Raephorst. Zij werd in 1269 door graaf Floris V beleend met het huis van Hildegerdberge en bijbehorende goederen. Daartoe behoorden de Santwerf en het ambacht. Tot dusverre waren deze door haar vader heer Vranke Stoop in leen gehouden. Door het huwelijk van Aleyda en Gerard kwam Hillegersberg in het geslacht Van Raephorst.

De Soetendaalsekade is vernoemd naar een iets zuidelijker gelegen kamp land. Later had men daar een buitenplaats ‘Soetendaal’ aan de Rotte. De Soetendaalsebrug ligt over het Noorderkanaal in het verlengde van de Soetendaalsekade.

De foto komt uit de fotocollectie van het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt eveneens uit het Stadsarchief Rotterdam.

Met medewerking van Rotterdam van toen

Benthuizerstraat 1920

Gezicht in de Benthuizerstaat bij de kruising met de Bergweg, 1920. Tramlijn 3 staat aan het eindpunt te wachten.

De Benthuizerstraat ontleent haar naam aan het dorp Benthuizen in de provincie Zuid-Holland. De stad Rotterdam kocht in 1692 de ambachtsheerlijkheid Benthuizen voor 27.000 gulden. Daarbij verkreeg de stad de heerlijke rechten. In 1853 verkocht ze de ambachtsheerlijkheid.

De Bergweg dankt zijn naam aan het voormalige dorp Hillegersberg, ook wel Den Berg genoemd, dat in 1941 door Rotterdam werd geannexeerd. De Bergweg heette vóór 1897 Oost-Blommersdijkschenweg. De Bergweg maakte deel uit van de oude 12de eeuwse zeedijk. De naam ‘Berchwech’ komt in 1387 voor het eerst voor. In de 19de eeuw treft men ook de naam Blommersdijksche Straatweg aan. Hillegersberg is een voormalig dorp dat in 1941 door Rotterdam werd geannexeerd. Nu is het een deel van de bestuurseenheid Hillegersberg-Schiebroek. Over de herkomst van de naam is veel gefantaseerd. Bekend is de legende van de reuzin Hillegonda (zie Hillegondaplein). Voorts gaat het verhaal dat Hillegersberg zijn naam te danken zou hebben aan Hildegard, echtgenote van graaf Dirk II van Holland. Deze was in de 10de eeuw eigenaar van Bergan, een versterkte plaats of gehucht op de berg ter plaatse van het huidige Hillegersberg. De historicus L.J. Rogier veronderstelt dat Hildeger de bouwheer van het kasteel is geweest. De relatie die wel gelegd is tussen de naam Hillegersberg en de heilige Hildegardis van Bingen wijst Rogier van de hand.

De prentbriefkaart komt uit het Stadsarchief Rotterdam. De informatie komt eveneens uit het Stadsarchief Rotterdam.